SCENARIUSZ LEKCJI MUZYKI W KLASIE PIĄTEJ

TEMAT: OPERA – OMÓWIENIE FORMY MUZYCZNEJ I JEJ ELEMENTÓW NA PRZYKŁADZIE OPERY "HALKA" STANISŁAWA MONIUSZKI



Opracował: mgr Piotr Zaradkiewicz

Cele operacyjne:
Uczeń wie:
  • co to jest krakowiak i jakie są jego cechy,
  • co to jest synkopa,
  • jakie są podstawowe formy muzyczne,
  • co to jest opera,
  • na czym polega różnica między operą a operetką,
  • zna historię powstania formy muzycznej "opera",
  • kto jako pierwszy skomponował operę i jak się ona nazywała,
  • kto to był Stanisław Moniuszko i zna najważniejsze wydarzenia z jego życia i twórczości,
  • jak powstała opera "Halka" oraz kiedy i gdzie po raz pierwszy została wystawiona,
  • kto jest autorem libretta opery "Halka",
  • jaka jest treść opery "Halka",
  • jakie elementy składają się na budowę widowiska operowego,
  • zna pojęcia: libretto, uwertura, aria operowa,
  • jak należy zachowywać się podczas przedstawienia operowego.

    Uczeń potrafi:
  • wyklaskać lub wystukać synkopowany rytm krakowiaka,
  • określić formę muzyczną wysłuchanego utworu,
  • wykonać prosty akompaniament do poznanej piosenki na instrumentach melodycznych i niemelodycznych,
  • wyrazić swoje odczucia po wysłuchaniu fragmentów opery "Halka' i obejrzeniu przedstawienia,
  • swoimi słowami opowiedzieć treść przedstawienia operowego,
  • odtworzyć sceniczną grę artystów operowych za pomocą kukiełek,
  • przygotować odpowiednią scenografię widowiska na podstawie libretta opery "Halka",
  • aktywnie uczestniczyć w dyskusji po zakończonym przedstawieniu,
  • za pomocą rozsypywanki wyrazowej ułożyć prawidłowe definicje terminów: opera, libretto, uwertura, aria, akt operowy,
  • kulturalnie zachowywać się w czasie widowiska operowego,
  • uwrażliwiać swoich rówieśników na piękno muzyki operowej i zachęcić do obejrzenia prawdziwego spektaklu w Teatrze Narodowym.

    Metody pracy:
    Metoda aktywnego opisu, rozwiązywanie problemu, instruktaż, obserwacja bezpośrednia, słuchanie muzyki, gra na instrumentach muzycznych, śpiew, inscenizacja teatralna (kukiełkowa), scenografia plastyczna, pogadanka, elementy wykładu.

    Formy pracy:
    Indywidualna, grupowa

    Środki dydaktyczne:
    Instrumenty muzyczne (flety sopranowe, keyboard, dzwonki chromatyczne, Bębenek, tamburyno), magnetofon, kaseta magnetofonowa z fragmentami opery "Halka" St. Moniuszki, rozsypywanka wyrazowa, scena, plakaty i kukiełki do inscenizacji, karty z najważniejszymi informacjami dotyczącymi tematu lekcji, Reflektory sceniczne, fragmenty partytury opery "Halka"("Modlitwa w kościółku", "Aria Jontka"), tekst arii Jontka, podręcznik przedmiotowy.

    PRZEBIEG LEKCJI:

    I. Część wstępna

    1. Muzyczne przywitanie z dziećmi: "Dzień dobry, dzieci"
    Dzieci odpowiadają na tę samą melodię "Dzień dobry, Panu"

    2. Sprawdzenie listy obecności.

    3. Przypomnienie tematu ostatniej lekcji (Polskie tańce narodowe - Krakowiak. Omówienie cech charakterystycznych na przykładzie piosenki "Przybyli ułani pod okienko")
    - Nauczyciel zadaje pytania na które dzieci, po uprzednim podniesieniu do góry ręki, odpowiadają. Przykłady pytań:

    a) O czym mówiliśmy na naszych ostatnich zajęciach?,
    b) Co można powiedzieć o historii krakowiaka?,
    c) Jaka melodia jest uważana za najstarszego krakowiaka?,
    d) Jakie są cechy charakterystyczne krakowiaka?,
    e) Co to jest synkopa?.

    - Po uzyskaniu zadowalających odpowiedzi nauczyciel proponuje uczniom wspólne wyklaskanie synkopowanego rytmu krakowiaka, a następnie zaśpiewanie ostatnio nauczonej piosenki w rytmie krakowiaka - "Przybyli ułani pod okienko".
    Ponadto zachęca wyróżniającą się muzycznie grupę dzieci, by wykonała akompaniament do śpiewu na przygotowanych instrumentach muzycznych (fletach, keyboardzie, dzwonkach chromatycznych bębenku i tamburynie).

    II. Część główna

    4. Po wykonaniu utworu nauczyciel stara się wyegzekwować od uczniów wiadomości o rodzajach form muzycznych, które były poznawane na lekcjach muzyki. Czyni to stawiając pytania typu:
    a) Jak możemy nazwać utwór muzyczny, który przed chwilą wykonaliśmy?
    b) Czym jest piosenka?
    c) Jakie, poza piosenką, formy muzyczne poznawaliśmy na lekcjach muzyki?
    d) Na jakie trzy zasadnicze grupy możemy podzielić poznane formy muzyczne?
    e) Czy, oprócz przed chwilą wymienionych, słyszeliście o innych formach muzycznych?
    Wśród wymienianych przez uczniów nazw powinno paść słowo "opera" i "operetka". Nauczyciel zatrzymuje się przy formie opery wprowadzając dzieci do tematu zajęć.

    5. Zapisanie tematu lekcji.

    6. Nauczyciel podaje definicję opery i zwraca uwagę na wymienione przez dzieci, podobne do niej słowo, "operetka". Wyjaśniając istniejące pomiędzy tymi formami różnice, może posłużyć się innymi pokrewnymi sobie przykładami, np. pieśń - piosenka, mazur - mazurek itp.

    7. Nauczyciel w kilku zdaniach przedstawia historię opery jako formy muzycznej:
    a) w którym wieku powstała?
    b) kto, jako pierwszy skomponował operę?
    c) jaki tytuł nosi pierwsze w historii dzieło operowe, kiedy i gdzie po raz pierwszy zostało wystawione?
    d)jakie elementy składały się na pierwsze widowiska operowe, a jak zbudowana jest opera obecnie?

    8. Omówienie podstawowych elementów widowiska operowego:
    - libretta,
    - uwertury,
    - arii operowych.

    9. Krótkie przedstawienie postaci Stanisława Moniuszki – ojca polskiej opery narodowej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na jego twórczość kompozytorską dzieł operowych i pieśni. W czasie opowiadania nauczyciel przypina do tablicy przygotowane wcześniej karty z datami najbardziej istotnych wydarzeń w życiu i twórczości kompozytora.

    10. Historia powstania opery "Halka". Nauczyciel zwraca uwagę na następujące fakty:
    - Kto jest autorem libretta?,
    - W którym roku opera została skomponowana?,
    - Z ilu aktów składała się pierwsza wersja opery?,
    - Kiedy i gdzie miała miejsce premiera widowiska?,
    - Kiedy po raz pierwszy wystawiono "Halkę" w Warszawie?.
    Najistotniejsze informacje są umieszczone na kartach, które nauczyciel w trakcie opowiadania (wykładu) przypina do tablicy.

    11. Przedstawienie treści opery "Halka".
    Nauczyciel zaprasza uczniów, którzy wykonali w domach kukiełki głównych bohaterów przedstawienia (Jontka, Halki, Janusza, Zofii, górali oraz szlachty), do zajęcia miejsca na przygotowanej scenie za zasłoniętą kurtyną. Gaśnie światło, zapalają się reflektory oświetlające scenę, a nauczyciel stojąc z boku sceny wprowadza uczniów w treść widowiska, podając czas i miejsce akcji.
    Po chwili, przy zasłoniętej kurtynie, zostaje zaprezentowany z magnetofonu fragment uwertury rozpoczynającej spektakl. Kurtyna zostaje odsłonięta, a oczom uczniów ukazuje się dekoracja sceny wykonana na plakatach przez kolegów i koleżanki z klasy. Na scenie znajdują się kukiełki przedstawiające postacie występujące w pierwszym akcie. Nauczyciel opowiada treść pierwszego aktu, który kończy się zaprezentowaniem z magnetofonu fragmentu mazura tańczonego przez kukiełki szlachciców na scenie.
    Nauczyciel kontynuuje opowieść libretta opery przedstawiając treść drugiego i trzeciego aktu.
    Akt czwarty połączony jest z grą na scenie kukiełek, dlatego też jego prezentacja zajmuje najwięcej czasu. Przed wysłuchaniem z taśmy magnetofonowej fragmentu arii Jontka "Szumią jodły na gór szczycie", jej tekst zostaje odczytany przez jednego z uczniów. Kukiełki przedstawiające bohaterów ostatniego aktu poruszają się zgodnie z treścią akcji opowiadanego przez nauczyciela libretta. Samobójcza śmierć Halki ilustrowana jest ponadto fragmentem muzycznym z taśmy magnetofonowej.

    12. Omówienie przedstawienia - wrażenia uczniów po spektaklu.
    Po zapaleniu świateł nauczyciel rozmawia z uczniami o zaprezentowanym widowisku. Chce poznać ich odczucia i wrażenia po wysłuchaniu fragmentów muzycznych i obejrzeniu przedstawienia. Zadaje pytania typu:
    - Kogo z was spektakl zainteresował i dlaczego?
    - Kto jest: znużony, poruszony, smutny, zaciekawiony? Uzasadnij swoje odczucia.
    - Jakiego typu widowiskiem jest opera? (poważnym, frywolnym, dramatycznym, komicznym)
    Następnie nauczyciel, jako ciekawostkę, pokazuje uczniom partytury dwóch fragmentów czwartego aktu opery: "Arii Jontka" oraz "Modlitwy w kościółku", pochodzące ze zbiorów Opery Narodowej w Warszawie.
    Uczniowie przez krótką chwilę oglądają zapisy nutowe.

    III. Część końcowa lekcji.

    13. Podsumowanie.
    Nauczyciel stosując formę pytań i odpowiedzi dąży do przypomnienia istoty tematu bieżącej lekcji. Następnie dzieli klasę na cztery grupy i każdej z nich wręcza kopertę z rozsypanką wyrazową definicji następujących pojęć:
    - OPERA (dramatyczne widowisko sceniczne, w którym główną rolę gra muzyka wykonywana przez śpiewaków: solistów i chór na scenie oraz towarzyszącą im orkiestrę.)
    - UWERTURA (to dosłownie "otwarcie", czyli wstęp orkiestrowy przed rozpoczęciem przedstawienia operowego.)
    - LIBRETTO (tekst literacki stanowiący podstawę dzieła operowego, w którym ujęta jest treść akcji.)
    - ARIA (rozbudowana szeroko pieśń, której treścią zazwyczaj są wyznania i myśli bohatera.)
    Uczniowie, ułożoną poprawnie, po uprzednim sprawdzeniu przez nauczyciela definicję przyklejają na kartach bloku technicznego. Przedstawiciele grup przypinają je do tablicy, odczytując głośno ich treść. Na wykonanie powyższego zadania grupy mają czas ok. 5 min.

    14. Zapisanie notatki do zeszytu.
    Nauczyciel podaje uczniom do zapisania notatkę następującej lub podobnej treści: Opera "Halka" powstała w 1847 roku. Muzykę do treści literackiej, czyli libretta autorstwa Włodzimierza Wolskiego skomponował Stanisław Moniuszko. Opera jest dramatycznym widowiskiem sceniczno-muzycznym, które rozpoczyna uwertura, a więc wstęp orkiestrowy, zaś główne myśli i odczucia bohaterów wyrażane są w ariach operowych.

    15. Zadanie pracy domowej.
    Przedstaw w czterech - pięciu zdaniach treść opery "Halka".

    16. Ocena pracy uczniów.
    Nauczyciel podaje swoje propozycje oceny pracy uczniów:
    - grających na instrumentach podczas lekcji,
    - przygotowujących scenografię przedstawienia,
    - przygotowujących kukiełki i występujących na scenie,
    - aktywnych podczas lekcji.
    Uczniowie akceptują propozycje nauczyciela, ewentualnie zgłaszają nazwiska innych kolegów lub koleżanek.

    17. Zakończenie lekcji.
    Nauczyciel dziękuje uczniom za wzorowe przygotowanie pomocy lekcyjnych, za odpowiednie zachowanie podczas lekcji, zwracając jednocześnie uwagę na to, jak kulturalny człowiek powinien być ubrany i zachowywać się w Operze Narodowej podczas spektaklu operowego. Spotkanie kończy życzeniem:
    "by każdy, chociaż raz w swoim życiu, wybrał się do Opery Narodowej w Warszawie z przekonaniem i chęcią obejrzenia widowiska "Halka" i mógł ponadto zachęcić do przeżycia tej przygody z muzyką poważną swoich rówieśników”.

    Żegna się z uczniami melodyjnym: "Do widzenia, dzieci". Dzieci odpowiadają na tę samą melodię: "Do widzenia, Panu".
    W trakcie lekcjiPrzedstawienie kukiełkowe




    powrót na górę strony

    powrót